Ergonomi Eğitimleri

Ergonomi Nedir?

Günümüzde üretim sırasında giderek daha fazla makine kullanılmaktadır. Mekanizasyon ve otomasyondaki bu artış iş hızını da arttırmakta ve zaman zaman çalışmayı daha az enteresan kılmaktadır. Diğer taraftan hala emek yoğun üretim sürmekte ve yoğun fiziksel sıkıntılarla karşılaşılmaktadır

Her iki durumda da işçiler sırt, boyun ağrıları çekmekte, bilek, kol, bacak ve göz rahatsızlıkları görülmektedir.

Ergonomi iş çevresi ile işçi arasında ilişki kuran bir çalışma olarak ortaya çıkmış bir yapıdır. Ergonominin amacı değişik sağlık problemlerinin ortadan kaldırılabilmesi, verimin arttırılabilmesi için çalışma ortamının nasıl dizayn edileceği ve işçiye nasıl adapte edileceğidir. Başka bir ifade ile, işçinin işe değil işin işçiye uydurulmasının sağlanmasıdır. Örneğin çalışma masasının yüksekliğinin arttırılması işçinin bir çok kez işine ulaşmak için gereksiz yere aşağıya doğru eğilmesini önleyecektir. Ergonomi ile uğraşanlara ergonomist adı verilir ve ergonomistin çalışma alanı işçi, işyeri ve iş dizaynıdır. Ergonomi uygulamaları işyerinde önemli kazançlar sağlamaktadır. Bu kazanç işçi için sağlık ve güvenlikli bir ortamda çalışmak, işveren için ise daha çok üretim ve daha çok kazançtır.

Ergonomi işyerlerinde işçileri olumsuz etkileyen çalışma koşullarının iyileştirilmesi ile ilgilendiği için geniş bir bilimsel yelpazeyi içine alır. Örneğin, gürültü, aydınlatma, ısı, titreşim, çalışma alanının dizaynı, el aletleri dizaynı, makine dizaynı, sandalye dizaynı, ayakkabı dizaynı ve iş dizaynı gibi. Ek olarak, mesai saatleri, vardiya, mola saatleri, yemek rejimi gibi konularla da ergonominin temel konularıdır.
Her ne kadar gelişmiş ülkelerde öncelikli olarak karşılaşılan sağlık ve güvenlik problemleri içinde ergonomik problemler büyük oranda yer almıyorsa da, artan sayıda işçi kötü işyeri dizaynı gibi ergonomik problemlerden etkilenmektedir. Sonuç olarak, sağlık problemlerinin sıklığı ve önemi zayıf ergonomik ilişkilerden doğmaktadır ve bu sorunlar bir çok sendikanın sözleşmelerinde pazarlık konusu olmaktadır.

Ergonomi daha önce de ifade edildiği gibi, kötü çalışma ortamının yarattığı yorgunluk, sağlıksızlık ve rahatsızlık sorunlarını çözmek için biyoloji, psikoloji, anatomi ve fizyoloji bilimlerinin yöntemlerini kullanır. Ayrıca ergonomi işyeri ve el aletleri dizaynıgibi işlerle de uğraşır.
Son yıllarda, işçiler, sendikalar ve işverenler, üreticiler ve araştırmacılar ergonominin işçinin sağlığı üzerindeki olumlu etkilerin saptanması üzerine ergonomiye daha fazla önem vermeye başladılar. Ergonomik prensiplerin uygulanmadığı işyerlerinde işçiler kötü koşullara alışmaya zorlanmaktadır

Bazı Tanımlar

Ergonomi esas itibariyle iş yerinin çalışana uydurulmasıdır. Ne kadar çok uyum sağlanırsa o kadar çok güvenlik ve çalışanın etkinliği sağlanır.

Ergonomi, ürünleri, görevleri ve çevreyi çalışanlara uyumlandırarak kalite, verimlilik ve performansın önündeki bariyerleri kaldırır.

Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları genellikle şiddetli travmalar tarafından oluşmazlar ama kaslar, tendonlar (kirişler), bağlar, eklemler, kıkırdaklar gibi yumuşak dokularda ve sinir sisteminde tekrarlı incinmeler nedeniyle yavaşça ortaya çıkarlar.

Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları, ofiste çalışanlardan endüstri işçilerine, atletlere ve hobi ile uğraşanlara kadar herkeste görülebilir.

İşle İlgili Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları, iş metotları ve çevrenin neden olduğu ve kötüleştirdiği kas iskelet sistemi rahatsızlıklarıdır.

Çalışanların fiziksel yeteneklerinin işin fiziksel gereklilikleri ile uyuşmadığı zamanlarda ortaya çıkarlar.

Temel Ergonomi İlkeleri

İşyeri koşullarının adım adım izlenerek ergonomik prensiplerin uygulanması ve problemlerin çözülmesi gereklidir. Bazen işyeri sürecinde, işyeri ortamında, kullanılan el aletlerinde yapılacak küçük değişiklikler üretim, sağlık ve güvenlik alanlarında büyük değişikliklere neden olabilir. Örneğin aşağıda verilen iyileştirme değişiklikleri gibi:

Ayrıntılı işlerin olduğu yakın kontrollün yapıldığı çalışmalarda tezgah ağır işlere göre daha aşağıda olmalıdır.

  • Montaj işlerinde gelen parçalar işe uygun bir pozisyonda olmalı ve işçi kas gücünün büyük bir kısmını işi için harcamalıdır.

  • El aletleri sakatlanmaya ve kazaya neden oluyor ise değiştirilmeli veya düzeltilmelidir. İşçiler bu alanda çok güzel fikirlere sahip olabilirler.

  • İşçinin yaptığı iş uzun süreyle ters harekete, uzanmaya, dönmeye neden olmamalıdır.

  • İşçiler uygun kaldırma yöntemleri konusunda eğitilmelidir. İş dizaynı kaldırma ve taşımaları minimize edecek şekilde planlanmalıdır.

  • Oturarak çalışma minimize edilmelidir, böylece ayakta çalışma oturarak çalışmaya göre daha az yorgunluk getirir.

  • İş değerlendirilmesi ile tekrarlanan işleri yapan işçiler diğerleri ile rotasyona girmeli ve böylece işçilerin aynı kaslarının kullanılması ve sıkıcılık önlenmiş olur.

  • İşçiler ve kullandıkları makineler iyi yerleştirilerek gereksiz performans kayıpları ve vücut zorlamaları önlenmiş olur.

Bazı Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları

Tendinitler, diz bağ zadelenmeleri,menisküs, tetik parmağı, carpal tüneli sendromu ve sırt gerilmesi,bel boyun fıtığı,miyaljiler

İşle İlgili Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıklarının Diğer Adları

  • Tekrarlı Gerilme ya da Stres İncinmesi (RSI)
  • Tekrarlı Haraket İncinmesi (RMI)
  • Kümülativ Travma Rahatsızlığı (CTD)
  • Aşırı Kullanma Sendromu
  • Faaliyetle İlgili Ağrı Sendromu

Bunlar günümüzde meslek hastalığı olarak kabul edilmektedir
Ergonomi iş koşullarından kaynaklanan kas iskelet sistemi rahatsızlıkları önlemek için yardım edebilir.
      
                                                             
Hangi İşler kas iskelet sistemi rahatsızlıkları konusunda sizi riske atar?

Risk faktörleri şunları içerir;

  • Tekrarlama
  • Bedenin uygunsuz duruşu
  • Statik duruş
  • Düşük sıcaklıklarda çalışma
  • Aşırı yüklenmeler
  • Titreşim
  • Sıkışma
  • Yetersiz iyileşme

TEKRARLAMA

Aynı hareketi ya da bir grup haraketi aşırı bir biçimde yapma
Tekrarlamaya örnekler

  • Her bir kaç saniyede aynı haraketi tekrarlama ya da arka arkaya 2 saatten fazla ve dakikada iki seferden fazla aynı beden parçalarını içeren haraketlerin döngüsel tekrarı
  • Bir iş gününde 4 saatten fazla sürekli klavye ya da bir aleti kullanmak
  • Hareketlerin aşırı tekrarı tendonları tahriş edebilir ve sinirler üzerindeki basıncı artırabilir.

BEDENİN UYGUNSUZ DURUŞU, nötrün dışındaki duruşlardır.

Nötrlük en çok gücü ve kontrolü sağlayan her bir eklemin en uygun pozisyonudur.
Fiziksel sınırları geren uygunsuz duruş ya da desteksiz duruş, sinirler üzerinde baskı yapabilir ve tendonları tahriş edebilir.

UYGUNSUZ DURUŞLARA ÖRNEKLER
 

  • Tekrarlı bir şekilde günde 2 satten daha fazla baş seviyesinin üzerinde ellerle ya da omuz seviyesinin üzerinde dirseklerle çalışma
  • Günde 2 saatten daha fazla diz çökme ya da çömelme
  • Günde 2 saatten fazla sırt, boyun ya da kol bileği bükülmesi
  • Otururken ayakların desteksiz bir biçimde bırakılması

BİLGİSAYAR KULLANIMI İÇİN NÖTRAL DURUŞ
 

  • Bilgisayarınızın ekranını direk olarak kolunuz uzunluğunda önünüze yerleştirin
  •  
  • Ekranınızın üst kısmı göz seviyenizden çok yukarda olmamalıdır (Tabii çift odaklı gözlük kullanmamak şartıyla).
  •  
  • Kağıtları masa üzerinde tutmaktan çok bilgisayar ekranınıza yakın bir yerde doküman tutucu kullanın.
  •  
  • Fareniz klavyenizin yanında ve kullanıcı oturma pozisyonundayken dirsek yüksekliği ile aynı yükseklikte olmalı.
  •  
  • Dizler rahat bir şekilde bükülmeli, ayaklar rahatça yüzeye dayanmalıdır.
  •  
  • Eğer klavye yüksekliği dirsek yüksekliğine sandalye ayarlanarak yükseltilebiliyorsa bir ayak desteği kullanılmalıdır.
  •  
  • Oturma yüksekliğini öyle ayarlayın ki üst kol dikey olarak asılabilsin.
  •  
  • Dirsekler 90 derece bükülmüş, omuzlar rahatlamış, kol bilekleri olduça düz.
  •  
  • Sırtın küçük bir bölümüne sağlam bir destek sağlayacak şekilde arka desteği ayarlayın.

STATİK DURUŞ:Aynı pozisyonu koruma ya da belli bir zaman diliminde aynı kas gücünü koruma

Çalışanların uzun süreli durduğu statik duruşlar ya da pozisyonlar kaslara zarar verip kan akışını sınırlayabilir.

AŞIRI YÜKLENMELER

Kuvvet: şiddetli bir fiziksel güç harcama

Güç Harcama: Tendomlar vasıtasıyla iletilen ve kaslar tarafından üretilen gerilim.

Aşırı kas gerilimi, yorgunluğa yol açabilen maksimum kas yeteneği ile kasları büzebilir ve böylece kaslara ve bağlantılı dokulara zarar verebilir.

Kuvvetli Güç Harcamalara Örnekler
 

  • Herhangi bir zamanda 34 kg'dan daha fazlasını kaldırma
  • Günde 10 seferden daha fazla 25 kg'dan daha fazlasını kaldırma
  • Günde 25 seferden daha fazla kol uzunlğunda, omuzların üzerinde ve dizlerin altında bir yükseklikten 11 kg'dan daha fazlasını
  • kaldırma
  • Günde 2 saatten fazla 9 kg'dan daha çok itme ve çekme
  • Günde 2 saatten daha fazla el ile 1 kg'dan daha fazla ve desteksiz bir nesneyi sıkıştırmak
  • Günde 2 saatten daha fazla el ile 4,5 kg'dan daha ağır ve desteksiz bir nesneyi sıkıca tutmak

TİTREŞİM

Tek Bir Noktada Titreşim

El ve kol maruziyeti, güç aletleri gibi titreşen neslerden kaynaklanır.

Titreşen aletlere örnekler
 

  • Günde 30 dakikadan daha fazla yüksek titreşim düzeyinde titreşen ekipman ve aletlerin kullanımı (Zincirli testere, kriko çekiç, vurmalı aletler, yontan ve perçinleyen çekiç)
  •  
  • Günde toplam 2 saatten daha fazla orta seviyedeki titreşim düzeyinde titreşen ekipman ve aletlerin kullanımı (testere, öğütücüler ve zımpalayıcılar)

Bütün Bir Vücutta Titreşim

Titreşime bütün vücut maruziyeti, fork-liftler, vinçler, kamyonlar, otobüsler, metrolar ve uçaklar gibi araçlardan kaynaklanır.

Bütün vücut titreşimine, yüksek ya da uzun süreli maruziyet iskelet kaslarını etkileyebilir ve sırtın alt bölgelerinde ağrıya neden olabilir.

SIKIŞMA

Yumuşak dokunun, kemik ile sert veya keskin bir nesne arasında sıkışması.

Kavramadan ya da el aletlerinin köşeleri ile temasdan kaynaklanan sıkışma, kan akışını ve sinir iletimini azaltarak vücudun küçük bölümlerindeki kuvvetten kaynaklanabilir, tendonlara ve tendon korumalarına zarar verebilir.

Diğer faktörler kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına katkıda bulunabilir mi?

Bütün ergonomik risk faktörleri fiziksel değildir bazıları iş çevresi ile ilgilidir.

İşteki stres, çalışma arkadaşları ve amirler ile uyuşmazlık, çatışma, kotalar, emsal baskısı, sıkıntı, son teslim tarihi, yaptığınız işler üzerinde kontrol eksikliğiniz bile kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına katkıda bulunabilir ama neden olamaz.

Kişisel faktörler kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına katkıda bulunabilir mi?

Bazı kişler, kişisel faktörler nedeniyle kas iskelet sistemi rahatsızlıklarının geliştirilmesinde büyük bir riske sahiptir.
 

  • Yaş ve cinsiyet
  • Hobiler
  • Önceki İncinmeler
  • Fiziksel kondisyon
  • Tıbbi şartlar (diabet ve kireçlenme gibi)
  • Hamilelik
  • Şişmanlık
  • Tedaviler
  • Sigara
  • Aşırı yorgunluk, bitkinlik

Kas iskelet sistemi rahatsızlıklarının belirtileri nelerdir?
 

  • Eklemlerin ve kasların sızılı ağrıması
  • Ağrı, sızı, ürperme ve uyuşukluk
  • El ve ayak parmaklarının beyazlaması
  • Ağrıların ani ve keskin bıçak gibi atması
  • Şişlik ve iltihap
  • Tutulma ya da zor hareket etme
  • Yanma duygusu
  • Gece boyunca ağrı, sızı

Eğer kas iskelet sistemi rahatsızlığının belirtilerini yaşıyorsanız ne yapmalısınız?

Eğer kas iskelet sistemi rahatsızlığı yaşıyorsanız, bu durumu endüstriyel hijyenistinize, iş güvenlikçinize, ya da danışmanınıza bildirmelisiniz.

Ağrı, sızı ve rahatsızlık işten ayrıldıktan sonra da gitmiyor ya da normal faaliyetlerinizi yaparken de ortaya çıkıyorsa, hemen bir doktoru ya da mesleki sağlık memurunu görmelisiniz.

Kas iskelet sistemi rahatsızlıklarından nasıl kaçınırsınız?

  • Nötral duruşta çalışın
  • Aşırı kuvvet ve tekrarları azaltın
  • Herşeyi kolayca ulaşabilecek yerlere ve uygun yüksekliklere koyun
  • Isısı uygun yerlerde çalışın
  • Statik, desteksiz duruşları ve basınç noktalarını azaltın
  • Uygun kaldırma tekniklerini kullanın ve kaldırma araçlarından faydalanın
  • Zor görevler için yardım isteyin
  • Kısa aralar verin (micro-breaks), ayağa kalkın, esneyin, görevinizi değiştirin.
  • Konforlu bir çalışma ortamı oluşturun

Ergonomi sizin için ne yapabilir?

İyi iş yeri tasarımının beklenen yararları şunlardır.
 

  • İş ile ilgili incinme ve rahatsızlıkların azaltılarak sağlık ve güvenliğin iyileştirilmesi
  • Konforun, moralin ve iş doyumunun geliştirilmesi
  • Personel devir oranını ve çalışanların tazminat maliyetlerini azaltılması ve verimliliğin artırılması

Görevlilerin Sorumlulukları

Ergonomi programının uygulanmasında işyerlerinde en fazla görev sağlık ve güvenlikle ilgili çalışanlara düşmektedir. Ülkemizde bu görevlerin işyerindeki yansıması İşyeri Hekimi ve İş Sağlığı/Güvenliği Uzmanı'dır.
Temel olarak adı geçen iki disiplin, kötü işyeri koşularından kaynaklanan sağlık ve güvenlik problemlerini ergonomi ilkeleri düzeyinde çözebilirler.
İşyerinde ergonomik problemlerin varlığını ve ne ölçüde bulunduğunu anlamak üzere sorumlular şu soruları kendilerine sormalıdırlar:

  • Yapılan işler, kullanılan aletler ve çalışma ortamı işçilere ve operatörlere ne kadar uygundur?

  • İşçiler özel işlerini yaparken ne kadar güç kullanmakta ve ne kadar zaman harcamaktadırlar,

  • Ne kadar tekrarlanan vücut hareketi vardır.

Yanıtı istenen soruları bulabilmek için özellikle işyeri risk analizlerine, kontrol listelerine, işçilerle birlikte çalışmaya gerek vardır.